02 okt Hoge schulden en de AI-boom
Jarenlang raakten beleggers gewend aan extreem lage rentevoeten. Overheden konden bijna onbeperkt lenen, bedrijven financierden investeringen goedkoop en aandelen profiteerden van steeds hogere waarderingen. Die wereld lijkt voorlopig voorbij. De rente op langlopende staatsobligaties is de afgelopen tijd opnieuw fors gestegen. Dat hoeft niet onmiddellijk tot een financiële crisis te leiden, maar het verandert wel de spelregels voor beleggers.
Waarom stijgt de rente?
Wie een obligatie koopt, leent in feite geld uit aan een overheid of bedrijf. Naarmate beleggers meer twijfelen aan inflatie, begrotingsdiscipline of toekomstige terugbetaling, willen ze daarvoor een hogere rentevergoeding.
Daar komen momenteel verschillende ontwikkelingen samen.
Overheden lenen nog altijd grote bedragen en hebben bovendien al een omvangrijke bestaande schuld. Volgens het IMF bedroeg de wereldwijde overheidsschuld in 2025 bijna 94% van het mondiale bruto binnenlands product. Bij ongewijzigd beleid zou dat tegen 2029 ongeveer 100% kunnen worden – een niveau dat buiten uitzonderlijke historische omstandigheden nauwelijks is voorgekomen.
Het probleem is niet alleen de omvang van de schuld, maar vooral de combinatie van veel schuld én hogere rente. Oude staatsleningen die tegen 1 of 2% werden afgesloten, moeten geleidelijk worden vervangen door nieuwe leningen tegen aanzienlijk hogere tarieven. Daardoor nemen de rentelasten jaar na jaar toe. Hogere rentes zetten de overheidsfinanciën steeds meer onder druk, ook al is van een algemene schuldencrisis voorlopig geen sprake.
De obligatiemarkt begint tegen te sputteren
De ontwikkeling is de afgelopen weken nog duidelijker geworden. Op 1 oktober 2026 bereikte de Amerikaanse tienjaarsrente kort ongeveer 5,34%, het hoogste niveau sinds 2002. Ook in Frankrijk, Groot-Brittannië en Japan liepen langlopende rentes naar niveaus die in vele jaren niet waren gezien.
Dat is belangrijk omdat de Amerikaanse tienjaarsrente min of meer als een wereldwijde referentieprijs voor geld functioneert.
Wanneer een vrijwel risicovrije staatsobligatie bijvoorbeeld 5% oplevert, verandert de vergelijking voor vrijwel elke andere belegging. Een belegger zal dan minder snel genoegen nemen met een laag rendement op bedrijfsobligaties, vastgoed of aandelen.
Hogere rente werkt daardoor als zwaartekracht op de financiële markten.
Daar komt de AI-investeringsgolf bovenop
Een opvallende nieuwe factor is kunstmatige intelligentie.
Bedrijven als Amazon, Alphabet, Microsoft en Meta investeren honderden miljarden in chips, datacenters, elektriciteitsvoorziening en andere AI-infrastructuur. Aanvankelijk konden de grootste technologiebedrijven veel daarvan uit hun enorme kasstromen financieren. Inmiddels wordt steeds vaker ook de obligatiemarkt aangesproken.
Reuters schatte onlangs dat Alphabet, Amazon en Microsoft in 2026 samen al ongeveer 220 miljard dollar aan schuld hadden uitgegeven. De bredere financieringsbehoefte rond AI is nog veel groter.
Dat creëert een bijzondere situatie. De Amerikaanse en Europese overheden willen enorme bedragen lenen, maar de grootste ondernemingen ter wereld staan daarnaast bij dezelfde beleggers aan de deur.
Voor een obligatiebelegger ontstaat dan bijvoorbeeld de keuze tussen een staatslening en een obligatie van een zeer winstgevend technologiebedrijf. Om voldoende kopers te blijven aantrekken, kunnen overheden daardoor gedwongen worden een hogere rente te bieden.
Het oorspronkelijke artikel omschreef dit als een nieuwe vorm van verdringing op de kapitaalmarkt: niet alleen overheden concurreren met bedrijven om spaargeld, maar de hyperscalers zijn zelf zulke grote kredietnemers geworden dat zij invloed kunnen krijgen op het algemene renteniveau.
De rente is hoog, maar historisch niet uitzonderlijk
Hier past wel een belangrijke relativering. Rentes van 4, 5 of zelfs 6% voelen uitzonderlijk hoog omdat we bijna vijftien jaar met extreem lage rentevoeten hebben geleefd. Over een langere historische periode zijn dergelijke niveaus echter niet ongewoon.
Het uitzonderlijke zit vooral ergens anders: we hebben relatief normale rentevoeten gecombineerd met historisch zeer hoge schulden.
Dat maakt de huidige situatie kwetsbaarder dan pakweg twintig of dertig jaar geleden. Niet noodzakelijk de rente zelf is ongezien hoog, maar wel de hoeveelheid schuld waarop die rente moet worden betaald.
Frankrijk is daarvan een duidelijk Europees voorbeeld. De Europese Commissie verwacht dat de Franse overheidsschuld stijgt van 115,6% van het bbp in 2025 naar ongeveer 118% in 2026 en mogelijk ruim 120% in 2027. Tegelijk lopen de rentelasten op.
De eurozone als geheel staat er aanzienlijk beter voor: eind maart 2026 bedroeg de overheidsschuld ongeveer 88,9% van het bbp. Maar ook dat percentage loopt opnieuw op.
Wat betekent dit voor aandelen?
Een hogere rente is niet automatisch slecht voor aandelen. Bedrijven kunnen ook in een omgeving met een rente van 4 of 5% uitstekende winsten boeken.
Maar de prijs die beleggers bereid zijn voor die winsten te betalen, wordt wel beïnvloed door de rente.
Wanneer veilige obligaties nauwelijks rendement opleveren, wordt een aandeel met een verwacht rendement van 6 of 7% relatief aantrekkelijk. Levert een staatsobligatie plots 5% op, dan wordt die afweging heel anders.
Vooral aandelen waarvan een groot deel van de verwachte winst ver in de toekomst ligt, zijn gevoelig voor stijgende rente. Dat geldt dikwijls voor snelgroeiende technologiebedrijven.
Het paradoxale is dat de AI-boom dus twee tegengestelde effecten kan hebben. Enerzijds kan kunstmatige intelligentie de productiviteit en bedrijfswinsten sterk verhogen. Anderzijds vereist de uitbouw van AI zoveel kapitaal dat zij de rente mee omhoog kan duwen – en daarmee juist druk kan zetten op de waardering van groeiaandelen.
Obligaties zijn opnieuw een echte beleggingscategorie
Voor obligatiebeleggers is de rentestijging niet uitsluitend slecht nieuws.
Wie enkele jaren geleden een obligatie kocht tegen een zeer lage coupon, heeft de marktwaarde daarvan zien dalen toen de rente steeg. Maar nieuwe beleggers kunnen vandaag opnieuw rendementen krijgen die lange tijd ondenkbaar waren.
Dat maakt obligaties opnieuw een volwaardig alternatief voor aandelen en cash.
Wel blijft de looptijd belangrijk. Een obligatie met een lange resterende looptijd reageert veel sterker op veranderingen van de rente dan een kortlopende obligatie. Wie verwacht dat de rente nog verder kan stijgen, loopt met zeer langlopende obligaties dus aanzienlijk meer koersrisico.
Komt er een schuldencrisis?
Dat hoeft helemaal niet.
Een land kan een hoge schuld jarenlang dragen zolang zijn economie groeit, beleggers vertrouwen houden en de rentelasten beheersbaar blijven. Het gunstigste scenario is dan ook vrij eenvoudig: de nominale economie groeit gedurende langere tijd ongeveer even snel of sneller dan de gemiddelde rente op de staatsschuld.
Dat proces kan de schuldquote geleidelijk doen dalen zonder drastische besparingen.
Het gevaar ontstaat wanneer drie factoren tegelijk optreden: hoge schulden, zwakke economische groei en langdurig hoge rente.
Daarom kijkt de obligatiemarkt tegenwoordig veel kritischer naar begrotingstekorten dan tijdens de jaren van nulrente.
Wat kan een belegger hieruit leren?
Het belangrijkste gevolg is misschien dat beleggers hun verwachtingen moeten aanpassen.
De periode waarin bijna elke belegging profiteerde van voortdurend dalende rente is waarschijnlijk voorbij. Dat betekent niet dat aandelen of obligaties onaantrekkelijk zijn. Integendeel: obligaties bieden opnieuw behoorlijke rendementen en winstgevende ondernemingen kunnen ook in een omgeving met hogere rente uitstekende beleggingen blijven.
Maar selectie wordt belangrijker.
Bij obligaties verdienen looptijd, kredietkwaliteit en schuldenlast opnieuw veel aandacht. Bij aandelen wordt het belangrijker om niet alleen naar omzetgroei te kijken, maar ook naar vrije kasstroom, schulden en de prijs die voor toekomstige winst wordt betaald.
En bij de grote AI-bedrijven ontstaat een nieuwe vraag: verdienen de honderden miljarden die vandaag in AI-infrastructuur worden geïnvesteerd uiteindelijk voldoende rendement om die enorme kapitaalbehoefte te rechtvaardigen?
Voorlopig zijn de grootste technologiebedrijven financieel bijzonder sterk. Maar hun investeringsprogramma’s worden zo groot dat zij niet langer alleen de aandelenmarkt beïnvloeden. Ze beginnen ook een factor van betekenis te worden op de wereldwijde obligatiemarkt.
Dat is wellicht de belangrijkste verandering voor de belegger.
De obligatiemarkt is na jaren van bijna gratis geld opnieuw wakker geworden. En wanneer de prijs van geld verandert, verandert uiteindelijk de waardering van vrijwel elke belegging mee.
Disclaimer: bovenstaande informatie is geen aanbod noch een uitnodiging om effecten of een ander beleggingsproduct te kopen of verkopen of om deel te nemen in een handelsstrategie noch het verlenen van een beleggingsdienst in de zin van de wet van 2 augustus 2002 of het verlenen van een onderzoeksdienst in de zin van het MiFID KB van 19 december 2017. Hoewel de inhoud van deze website met de meeste zorg is samengesteld en is gebaseerd op betrouwbare informatiebronnen, wordt er geen enkele uitdrukkelijke of impliciete garantie of verklaring gegeven omtrent de juistheid of volledigheid van de informatie. De door ons verstrekte informatie kan zonder voorafgaande kennisgeving worden gewijzigd. Het gebruik van de informatie op deze website is op eigen risico. Het is niet toegestaan deze website te vermenigvuldigen, reproduceren, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, zonder de voorafgaande uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van Capital Plan Invest B.V. De waarde van uw belegging kan fluctueren. In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst. Deze informatie is niet bestemd voor US Persons als gedefinieerd in Rule 902 van Regulation S van de United States Securities Act of 1933, en mag niet gebruikt worden voor het werven van investeringen of inschrijven op effecten in landen waar dit niet is toegestaan door de lokale toezichthouder of wet- en regelgeving. Op deze disclaimer is Belgisch recht van toepassing.
Disclaimer: bovenstaande informatie is geen aanbod noch een uitnodiging om effecten of een ander beleggingsproduct te kopen of verkopen of om deel te nemen in een handelsstrategie noch het verlenen van een beleggingsdienst in de zin van de wet van 2 augustus 2002 of het verlenen van een onderzoeksdienst in de zin van het MiFID KB van 19 december 2017. Hoewel de inhoud van deze website met de meeste zorg is samengesteld en is gebaseerd op betrouwbare informatiebronnen, wordt er geen enkele uitdrukkelijke of impliciete garantie of verklaring gegeven omtrent de juistheid of volledigheid van de informatie. De door ons verstrekte informatie kan zonder voorafgaande kennisgeving worden gewijzigd. Het gebruik van de informatie op deze website is op eigen risico. Het is niet toegestaan deze website te vermenigvuldigen, reproduceren, distribueren, verspreiden of tegen vergoeding beschikbaar te stellen aan derden, zonder de voorafgaande uitdrukkelijke, schriftelijke, toestemming van Capital Plan Invest B.V. De waarde van uw belegging kan fluctueren. In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst. Deze informatie is niet bestemd voor US Persons als gedefinieerd in Rule 902 van Regulation S van de United States Securities Act of 1933, en mag niet gebruikt worden voor het werven van investeringen of inschrijven op effecten in landen waar dit niet is toegestaan door de lokale toezichthouder of wet- en regelgeving. Op deze disclaimer is Belgisch recht van toepassing.